به گزارش روابط عمومی بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(عج) استان هرمزگان، امیررضا رضایی زارعی پژوهشگر حوزه مهدویت، در گفتوگویی جامع و تخصصی به تحلیل ابعاد مختلف رجعت و نقد تناسخ پرداخت. این گفتوگو، با بررسی منابع قرآنی، روایی، فلسفی و تاریخی، اهمیت فهم دقیق رجعت و جایگاه آن در مهدویت و عدالت الهی را روشن میسازد.
رضایی زارعی در آغاز سخنان خود رجعت را بازگشت محدود و هدفمند گروهی از انسانها دانست و گفت: رجعت شامل مؤمنان خالص و کفّار سرسخت است و در دوران ظهور امام مهدی(عج) رخ میدهد. این بازگشت، تحقق وعدههای الهی و عدالت را ممکن میسازد و مؤمنان میتوانند ثمره ایمان و عبادت خود را مشاهده کنند و کفّاران پیش از قیامت کیفر اعمال خود را ببینند. رجعت محدود و هدفمند است و برخلاف تصور برخی، یک عقیده کلی یا بینهایت نیست.
وی افزود: قرآن کریم بارها به زنده شدن مردگان و بازگشت انسانها اشاره کرده است. آیات کلیدی عبارتند از:
- «فَقُلْنَا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا کَذَلِکَ یُحْیِی اللَّهُ الْمَوْتَى» (بقره/۲۵۹) که داستان حضرت عزیر(ع) و بازگشت او به زندگی را نشان میدهد.
- «وَیَوْمَ نَحْشُرُ مِن کُلِّ أُمَّهٍ فَوْجًا» (نمل/۸۳) که بیانگر جمعآوری انسانها و بازگشت برخی برای مشاهده عدالت است.
- «إِنَّ الَّذِی فَرَضَ عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لَرَادُّکَ إِلَی مَعَادٍ» (قصص/۸۵) که وعده بازگشت انسانها و زنده شدن پس از مرگ را تأیید میکند.»
پژوهشگر حوزه مهدویت ادامه داد: مفسران شیعه، از جمله علامه طباطبایی در المیزان، رجعت را پیشدرآمد تحقق وعده الهی و زمینهساز ظهور امام زمان(عج) دانستهاند. تحلیل سیاق آیات و روایات، نشان میدهد که بازگشت برخی انسانها نه تنها امکانپذیر بلکه ضروری است تا عدالت الهی محقق شود و مظلومان در دوران مهدویت ببینند حق چگونه احیا میشود.
رضایی زارعی به احادیث رجعت نیز اشاره کرد و گفت: در منابع معتبر شیعه، احادیث متعدد و دقیقی درباره رجعت نقل شده است. از جمله، امام صادق(ع) فرمودند:برخی از مؤمنان پیش از قیامت باز میگردند تا در حکومت مهدوی حضور یابند و کفار رسوا شوند.» (کافی، ج۸، ص۲۸۷)
در روایت دیگری از امام باقر(ع) آمده است:رجعت، برگشت مؤمنان و کفار به دنیا است تا حق و باطل در همین جهان آشکار شود.» (بحارالانوار، ج۵۴، ص۴۵۶)
این احادیث نشان میدهند که رجعت واقعیتی مستند است و نباید با افسانهها یا باورهای فلسفی اشتباه گرفته شود. این بازگشت، تحقق عدالت و وعده الهی در دوران مهدویت را تضمین میکند و نشان میدهد که تاریخ با وعدههای خداوند گره خورده است.
پژوهشگر حوزه مهدویت سپس به نقد عقلی و فلسفی تناسخ پرداخت و گفت: تناسخ یعنی انتقال روح انسان به بدنهای مختلف بدون پایان. این باور با قرآن و کلام الهی ناسازگار است. قرآن میفرماید:«وَمِن وَرَائِهِم بَرْزَخٌ إِلَی یَوْمِ یُبْعَثُونَ» (مؤمنون/۱۰۰)
این آیه نشان میدهد که روح انسان پس از مرگ وارد عالم برزخ میشود و تا قیامت در همانجا باقی خواهد بود. هیچ نقل و انتقالی میان بدنها وجود ندارد و عقیده به تناسخ، عدالت و پاداش الهی را بیمعنا میکند.»
وی افزود: رجعت با تناسخ تفاوت بنیادین دارد. رجعت محدود و هدفمند است و بازگشت روح به همان بدن اصلی اتفاق میافتد. این بازگشت چرخهای بیپایان ندارد و با نظام توحید، عدل و معاد هماهنگ است. از منظر فلسفی، هویت انسانی و شخصیت فرد تنها با بازگشت به همان بدن حفظ میشود و تجربه زندگی تکمیل میگردد.
رضایی زارعی در ادامه به ابعاد اجتماعی و تربیتی رجعت پرداخت و گفت: باور به رجعت، امید و انگیزه را در دل مؤمنان زنده میکند. مؤمن میداند تلاش و عبادت او بیثمر نخواهد بود و عدالت الهی در عصر ظهور محقق میشود. امام صادق(ع) فرمودند:رجعت دل مؤمنان را آرام و امید را زنده میکند.» (کافی، ج۸، ص۲۹۰)
وی توضیح داد: رجعت نه تنها بعد فردی بلکه بعد اجتماعی و تربیتی دارد. جامعهای که به رجعت و تحقق عدالت در عصر ظهور ایمان دارد، کمتر دچار یأس و سستی اخلاقی میشود. این باور جوانان را به صبر، مجاهدت، رعایت عدالت اجتماعی و رفتار اخلاقی ترغیب میکند.
رضایی زارعی سپس به ارتباط رجعت با مهدویت پرداخت و گفت: رجعت و ظهور امام عصر(عج) پیوندی ناگسستنی دارند. بازگشت مؤمنان و کفار، زمینه تحقق وعدههای الهی و تثبیت حکومت جهانی امام زمان را فراهم میکند. بدون رجعت، تصویر کامل عدالت و تحقق وعدههای الهی در عصر ظهور ناقص خواهد بود.
وی همچنین ابعاد تاریخی و فرهنگی رجعت را بررسی کرد و افزود: اعتقاد به رجعت از دیرباز الهامبخش اصلاح جامعه، مبارزه با ظلم و استقامت در مسیر حق بوده است. بزرگان شیعه رجعت را ابزار تربیتی معرفی کردهاند تا مؤمنان با انگیزه و امید در مسیر حق حرکت کنند و بدانند عدالت الهی حتماً محقق میشود.
رضایی زارعی در پایان تأکید کرد: تبیین رجعت با استناد به قرآن، احادیث و برهان عقلی ضروری است. این باور، ایمان به ظهور امام مهدی(عج)، عدالت الهی و فرهنگ انتظار را تقویت میکند و پل ارتباطی میان عدالت، حکمت و امید اجتماعی است. رجعت، حقیقتی قرآنی و روایی است که درک عمیق عدالت و مهدویت را ممکن میسازد و نقش اساسی در تربیت اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی جامعه مؤمنان دارد.