امام زمان (عج) در نگاه امام رضا (ع)
از جمله امامـانـی کــه درزمینـه بـاور مـهدوی و فرهنگ انتظـار گنجینـه هـای گرانبـهـایـی برای امت اسلـام بــه یــادگــارگذاشته است، امام رضا(ع ) است که در اینجا به بخشی از آن روایات اشاره خواهیم کرد.
غیبت و کیفیت آن
امام رضا(ع) در پاسخ کسی که از آن حضرت در مورد قائم آل محمد (عج)سوال می کند می فرماید:
« جسم آن حضرت دیده نمی شود وبه اسم نام برده نمی شود.»[۱]
با این بیان، امام (ع) در طول زمان غیبت، به دلیل مصالحی، به کلی از دیدگان مردم غایب می شود و جز در موارد اندکی و آن هم در مقابل بندگان خاص خداوند حاضر نمی شود؛ اما اگر چه آن حضرت در طول زمان غیبت در میان مسلمانان حضور می یابند و با آنها مواجه می شوند ولی کسی آن امام (ع) را نمی شناسد و به هویت واقعی ایشان پی نمی برد.
امام علی بن موسی الرضا(ع) به نقل از پدران بزرگوارشان می فرمایند:« برای قائم غیبتی است که مدتش طولانی است. گویی شیعیان را با چشم خود می بینم که همچون گوسفند بی شبان به دنبال چراگاهی می گردند و نمی یابند. آگاه باشید! کسی که آن روز بر دین خود ثابت قدم باشد، قلبش از طولانی شدن غیبت امامش به قساوت نگراید ، در روز رستاخیز در بهشت با من و در مقام من باشد….» [۲]
علت غیبت
امام رضا(ع) در پاسخ این پرسش که چرا امام مهدی (عج) از دیده های شیعیان پنهان می شود می فرماید:« برای اینکه در هنگام ظهور و قیامِ به شمشیر، بیعت و عهد و پیمان کسی را بر گردن خویش نداشته باشد.» [۳]
البته امام زمان (عج) در پاسخ به سؤالی در مورد غیبت فرموده اند:« علت وقوع غیبت را نمی توانید درک کنید، زیرا خداوند فرموده: ” لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْیاءَ إِنْ تُبْدَ لَکمْ تَسُؤْکمْ ” پدران من تحت بیعت خلفای جور زمان خود بودند، و لیکن من هرگاه خروج کنم بیعت احدی بر من نخواهد بود.»[۴]
اوصاف و ویژگی های ظاهری و سیرۀ عملی حضرت مهدی(عج) درکلام امام رضا(ع)
رفتار با مردم:
امام رضا(ع) فرمودند: « به مردم از خودشان سزاوارتر، و بر آنان دلسوزتر از پدر و مادرشان است، از تمام مردم در برابر خداوند متواضعتر و از همه بدان چه امر مىکند بیشتر عمل مىکند، و از همه بیشتر، در آنچه دیگران را نهى مىکند دورى مىنماید». [۵]
دانش:
آن حضرت برای شناخت امام عصر (عج)فرمودند:« علامت مهمّ او دو چیز است:علم و استجابت دعا. خبرهایى که از حوادث آینده مىدهد،از پدرانش از رسول خدا-صلى اللّه علیه و آله-به او رسیده است [۶]
زندگی اجتماعی:
معمر بن خلاد گوید: وقتی در محضر امام علی بن موسی الرضا(ع) از قائم (ع) سخن به میان آمد فرمود: «و لباس قائم علیه السّلام جز جامۀ خشن و خوراک او جز غذاى ناگوار و نامطبوع نخواهد بود » [۷]
مدیریت امور:
بنابر فرمایش امام رضا (ع) :« مهدی بر امر امامت توانا و قدرتمند و به نحوه اداره امور امت عالم و آگاه است»[۸]
سیمای جوانان و قدر ت جسمانی:
همچنین آن حضرت فرمودند :« وى در هنگام ظهور از نظر سن در حکم پیر مردان است و لیکن از نظر قیافه و منظره جوان مینماید و مردم خیال میکنند که وى کمتر از چهل سال دارد، و یکى از علائم او این است که وى هرگز پیر نخواهد شد تا آنگاه که اجلش برسد.» [۹]
چهره نورانی:
و در روایتی دیگر فرمودند:« بر او پوششی است از نور که از پرتو قدس روشنایی می گیرد.»
گسترش دین حق و عدالت:
از اباصلت نقل شده است که امام رضا (ع) در پاسخ به دعبل فرمود:« ای دعبل امام بعد از من محمد پسرم و بعد از محمد، علی و بعد از علی، پسرش حسن و بعد از حسن، پسرش حجت قائم(ع) است(امامی) که در زمان غیبتش در انتظار مقدم او می نشینند و به هنگام ظهورش از او فرمان می برند حتی اگر از دنیا باقی نمانده باشد مگر یک روز خداوند آن روز را آنقدر طول خواهد داد تا او قیام کند و آن(زمین) را از عدل پرکند همانطور که از ظلم پرشده بود.[۱۰]
آن حضرت به نقل از پیامبر اکرم (ص) می فرماید: « قیامت بر پا نشود تا آنکه قائم از ما بحق قیام کند و این هنگامی باشد، حق تعالی او را اذن دهد. هر کس او را متابعت کند نجات یابد و هر کس از او تخلف کند خدا او را هلاک کند. ای بندگان خدا بروید نزد او گر چه از روی برف باشد زیرا که اوست خلیفه خدا و جانشین من.»[۱۱]
مهمترین وظیفه منتظران در عصر غیبت در بیان امام رضا (ع)
وظیفه شرعی و واجب هر مسلمان است که امام عصر خود را بخوبی بشناسد. این امر مسلماً راهی برای یاوری و اطاعت او خواهد بود. چنانکه امام رضا(ع) از پدران خود نقل می کند:
« هر کس که بمیرد و او را امامی از فرزندان من نباشد بمردن جاهلیت مرده است.» [۱۲]و در جای دیگر تمیمی از حضرت رضا (ع) نقل کرد که پیامبر اکرم(ص)فرمود:« هر کس بمیرد با اینکه امامی از فرزندان من نداشته باشد بمثل جاهلیت مرده و از او مؤاخذه و بازخواست می شود….»[۱۳]
و این همه برای امتحان مردم و شناخت مؤمنان واقعی است
امام رضا (ع):« به خدا قسم آنچه انتظار می کشید و گردن هایتان را به سوی آن دراز می کنید واقع نمی شود مگر بعد از آنکه امتحان شوید و از شما چیزی جز اندک باقی نماند: “آیا پنداشتید که شما را بدون امتحان ترک می کند در حالی که هنوز خدا ندانسته[در نزد خدا روشن نیست] که چه کسی از شما مجاهده می کند” [۱۴]
فضیلت انتظار و چشم به راه بودن حضرت مهدی(عج) در کلام امام رضا(ع)
آن حضرت در روایتـی خطــاب بــه حسن بن جــهم کــه از ایشــان در مورد فرج مــی پرسد، مــی فرماید:
« آیا نمىدانى که انتظار فرج خودش فرج است.عرض کردم:من هرچه مىدانم از برکت تعلیم شماست. حضرت فرمودند:بله،انتظار فرج؛همان فرج است».[۱۵]
در روایت دیگری نیز می فرماید: « چه نیکوست صبر و انتظار فرج، آیا سخن بنده صـالـح خداشـعیب را نشنیدی کـه فرمود: و انتظـار برید کـه منـهم بـا شمـا منتظرم و پس منتظر بـاشید کـه من هم بـا شمـا از منتظرانم، بر شمـا بـاد بـه صبر وبردباری چرا که گشایش بعد از ناامیدی فرا می رسد و به تحقیق کسـانـی کـه پیش از شمـا بودند از شمـا بردبارتر بودند.»[۱۶]
و بالاخره در روایت بسیار زیبایی فضیلت انتظار را این گونه بیان می کنند:
«… آیا هیچ یک از شما خوش ندارد که در خانه خود بمـاند، نفقـه خـانواده اش را بپردازد و چشم بـه راه امر ما باشد پس اگر در چنین حالی از دنیا برود مانند کسی است که بـه همراه رسول خدا(ص ) در بدر بـه شـهـادت رسیده است. و اگر هم مرگ بـه سراغ او نیـاید مـانند کسـی است کـه بــه همراه قائم ما و در خیمه او باشد»[۱۷]
[۳] . همان، ج۲ ،ص۴۸۰
[۴] . الدره الباهره،ج۱،ص۵۱
[۵] .الاحتجاج، ج ۲، ص: ۴۳۷
[۶] . عیون اخبارالرضا، ج ۱، ص۲۱۳
[۷]. الغیبهنعمانی،باب ۱۵،ص۲۸۵
[۸]. الکافی، ج ۱، ص: ۱۹۸
[۹].بحارالانوار، ج ۵۲، ص: ۲۸۵
[۱۰]. بحار الأنوار ج۴۹ ص۲۳۷
[۱۱]. کمال الدین، جلد ۲، ص۲۹۷و۲۹۶
[۱۲]. کمال الدین، ص:۲۹۵
[۱۳]. بحارالانوار، ج ۱، ص: ۵۴
[۱۴]. بحارالانوار، ج ۵۲، ص: ۱۱۴
[۱۵]. الغیبه طوسی ،فصل ۷،ص۴۵۹
[۱۶]. کمال الدین، ج ۲، ص: ۶۴۵
[۱۷]. کافی، ج ۴، ص: ۲۵۹ و ۲۶۰