تکیه گاه منتظران آخرالزمانی
منتظرِ امام زمان (ع) در زندگیِ خود اهل دعا و مناجات است؛ زیرا زمانه سخت عصر غیبت را به خوبی از پیشگوییهای ائمه شناخته است. عبد اللَّه بن سنان گوید: من با پدرم بر امام صادق(ع) وارد شدیم، پس آن حضرت فرمود:
«کَیْفَ أَنْتُمْ إِذَا صِرْتُمْ فِی حَالٍ لَا تَرَوْنَ فِیهَا إِمَامَ هُدًى وَ لَا عَلَماً یُرَى فَلَا یَنْجُوا مِنْ تِلْکَ الْحَیْرَهِ إِلَّا مَنْ دَعَا بِدُعَاءِ الْغَرِیق؛[۱]چگونه به سر خواهید برد اگر در جایى قرار بگیرید که در آن امامى راهنما و نشانهاى چشمگیر نبینید، پس هیچ کس از آن سرگردانى رهائى نمىیابد مگر آن کس که به دعائى همچون دعاى غریق، دست نیایش بردارد.»
با این حساب علاوه بر آنکه او اهل راز و نیاز با خدا هست؛ اما فقط به خویش فکر نمیکند، بلکه همواره به یاد و دعاگوی امام غایبِ غریب خود نیز هست و برای فرج او فراوان دعا میکند؛ چرا که حضرت مهدی۴ فرمود: «وَ أَکْثِرُوا الدُّعَاءَ بِتَعْجِیلِ الْفَرَجِ فَإِنَّ ذَلِکَ فَرَجُکُم؛ برای تعجیل در فرج، فراوان دعا کنید که گشایش شما نیز در آن است.»[۲]
الگوی او در این مسیر نه تنها شخص امام زمان۴ است؛ بلکه یاران او نیز همانند وی با قرآن و مناجات مأنوس هستند کما اینکه در وصفشان آمده است:
« رِجَالٌ لَا یَنَامُونَ اللَّیْلَ لَهُمْ دَوِیٌّ فِی صَلَاتِهِمْ کَدَوِیِّ النَّحْلِ یَبِیتُونَ قِیَاماً عَلَى أَطْرَافِهِمْ وَ یُصْبِحُونَ عَلَى خُیُولِهِمْ رُهْبَانٌ بِاللَّیْلِ لُیُوثٌ بِالنَّهَار؛[۳]مردانى در میان آنهاست که شبها نمىخوابند؛ زمزمه آنها در حال عبادت همچون زمزمه زنبور عسل است. تمام شب را به عبادت مشغولند، و روزها سواره، به دشمن حمله میکنند. آنها در وقت شب مناجات گر و هنگام روز شیرند.»
از ناحیه معصومین(ع) دعاهای بسیاری به ما رسیده که سفارش شده است در عصر غیبت امام زمان(ع) خوانده شود؛ بدیهی است که آوردن همه این ادعیه در این مجال نمی گنجد و لکن به برخی از دعاهای مختصر اشاره و به ذکر نام و یا فرازهای ابتدایی دعاهای مهم دیگر بسنده میشود که میتوان با مراجعه به کتب ادعیه و نیز کتاب هایی که در زمینه ادعیه مهدوی- نظیر صحیفه مهدیه[۴]– نوشته شده است متن کامل آنها را مطالعه کرده و با آنها انس گرفت:
- دعای غریق:
عبد اللَّه بن سنان از امام صادق(ع) روایت میکند که فرمود: به زودى شبههاى به شما مىرسد و در آن بىنشانه هویدا و امام هدایت بمانید و کسى از آن شبهه نجات نمىیابد مگر آنکه دعاى غریق را بخواند، گفتم: دعاى غریق چگونه است؟ فرمود: مىگویى: «یَا اللَّهُ یَا رَحْمَانُ یَا رَحِیمُ یَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِی عَلَى دِینِک. » [۵]
- دعای معرفت:
هارون بن موسی تلعکبری از ابن همام نقل میکند که جناب ابی عمرو عمری- از وکلای حضرت مهدی- برای او این دعا را نوشته و این دعا را که در عصر غیبت امام قائم است به او امر نمود که بخواند؛ فرازهای ابتدایی این دعا که گاهی فقط به جملات اولیه آن بسنده میشود چنین است: «اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی نَفْسَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی نَفْسَکَ لَمْ أَعْرِفْ رَسُولَکَ اللَّهُمَ عَرِّفْنِی رَسُولَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی رَسُولَکَ لَمْ أَعْرِفْ حُجَّتَکَ اللَّهُمَّ عَرِّفْنِی حُجَّتَکَ فَإِنَّکَ إِنْ لَمْ تُعَرِّفْنِی حُجَّتَکَ ضَللْتُ عَنْ دِینِی. اللَّهُمَّ لَا تُمِتْنِی مَیْتَهً جَاهِلِیَّهً وَ لَا تُزِغْ قَلْبِی بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنِی. اللَّهُمَّ فَکَمَا هَدَیْتَنِی لِوَلَایَهِ مَنْ فَرَضْتَ عَلَیَّ طَاعَتَهُ مِنْ وَلَایَهِ وُلَاهِ أَمْرِکَ بَعْدَ رَسُولِکَ صَلَوَاتُکَ عَلَیْهِ وَ آلِهِ… .»[۶]
- دعا برای فرج امام عصر(ع):
این مطلب به قدری مهم است که امام حسن عسکری(ع) فرمود:
« وَ اللَّهِ لَیَغِیبَنَّ غَیْبَهً لَا یَنْجُوا فِیهَا مِنَ الْهَلَکَهِ إِلَّا مَنْ ثَبَّتَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى الْقَوْلِ بِإِمَامَتِهِ وَ وَفَّقَهُ فِیهَا لِلدُّعَاءِ بِتَعْجِیلِ فَرَجِهِ؛ به خدا قسم او(حضرت مهدی) غیبتی خواهد داشت که کسی از هلاکت نجات پیدا نخواهد کرد مگر آنکه خدای عزوجل او را بر باور به امامتش ثابت بگرداند و توفیق دعا برای تجیل فرجش را عنایت فرماید. »[۷]
همچنین امام صادق(ع) فرمود: « هر کس بعد از نماز صبح و ظهر بگوید: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُم؛ نمیمیرد مگر آنکه قائم آل محمد را درک میکند.»[۸]
- دعای امام رضا(ع)برای صاحب الامر :
آن حضرت همواره به خواندن آن امر فرمودند:
«اللَّهُمَّ ادْفَعْ عَنْ وَلِیِّکَ وَ خَلِیفَتِکَ وَ حُجَّتِکَ عَلَى خَلْقِکَ وَ لِسَانِکَ الْمُعَبِّرِ عَنْکَ النَّاطِقِ بِحُکْمِکَ وَ عَیْنِکَ النَّاظِرَهِ بِإِذْنِک…..».[۹]
- دعای ندبه:
این دعا در اعیاد چهارگانه خوانده میشود:
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِیِّهِ وَ آلِهِ، وَ سَلَّمَ تَسْلِیماً. اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلَى مَا جَرَى بِهِ قَضَاؤُکَ فِی أَوْلِیَائِک….. .»[۱۰]
- دعای عهد:
از حضرت امام جعفر صادق(ع) که فرمود: هر کس چهل بامداد این عهد را بخواند از یاوران قائم خواهد بود و اگر پیش از ظهور آن حضرت بمیرد خداوند (هنگام ظهور) او را از قبر بیرون آورد؛ و با هر کلمه این دعا؛ هزار ثواب به او عطا فرماید و هزار گناه از نامه عمل او محو کند: «اللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظِیمِ، وَ رَبَّ الْکُرْسِیِّ الرَّفِیعِ، وَ رَبَّ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ، وَ مُنْزِلَ التَّوْرَاهِ وَ الْإِنْجِیلِ وَ الزَّبُور...».[۱۱]
توسل به حضرت ولی عصر(ع) و سایر معصومین وجه بارز دیگری از زندگی منتظرانه است؛ زیرا این بزرگوار همانند سایر ائمه محل تجلی اسمای حسنای الهی است و به همین جهت ذکر و یاد ایشان ذکر و یاد خدا و عبادت اوست و رسول خدا(ص) در همین باره فرمود: « ذِکْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عِبَادَهٌ وَ ذِکْرِی عِبَادَهٌ وَ ذِکْرُ عَلِیٍّ عِبَادَهٌ وَ ذِکْرُ الْأَئِمَّهِ مِنْ وُلْدِهِ عِبَادَهٌ».[۱۲]بنابراین بر منتظران امام زمان۴ لازم است که به موجب آیه شریفه: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسیلَهَ؛[۱۳]ای کسانی که ایمان آوردید تقوای الهی پیشه کنید و به سوی او وسیله تقربی بجویید» دست به دامان این اولیای الهی شده و با توسل به ایشان از عصر خطرناک و فتنهخیز غیبت به سلامت عبور کنند. قطعاً بخشی از این توسل در عمل به دستورات ایشان و بخشی دیگر مربوط به زیاراتی است که یا به صورت حضور در مشاهد مشرفه ایشان و یا با خواندن زیارتنامههای ایشان در زندگی یک منتظر تجلی پیدا میکند. برخی از زیاراتی که خوب است هر منتظری با آنها انس داشته باشد از این قرار است:
- زیارت آل یاسین
از امام زمان۴ روایت شده است که ایشان فرمود: «هرگاه اراده نمودید که به وسیله ما به خداوند متعال و اهل بیت (ع) توجه پیدا کنید همان طور که خدای متعال فرمود؛ بگویید: «سَلَامٌ عَلَى آلِ یس؛ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا دَاعِیَ اللَّهِ وَ رَبَّانِیَّ آیَاتِهِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا بَابَ اللَّهِ وَ دَیَّانَ دِینِهِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا خَلِیفَهَ اللَّهِ وَ نَاصِرَ خَلْقِهِ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا حُجَّهَ اللَّهِ وَ دَلِیلَ إِرَادَتِه…».[۱۴]
- زیارت امین الله
امام باقر(ع)درباره این زیارت فرمود: «هیچ یک از شیعیان ما نیست که این زیارت را کنار قبر یکی از ائمه بخواند الا اینکه این زیارت در نوری قرار میگیرد و به امضای حضرت محمد۶ میرسد تا اینکه به حضرت قائم(ع) تسلیم میشود پس به اذن الهی صاحب آن را با مژده و تحیت و کرامت و بزرگواری دیدار میکند».[۱۵]
- زیارت جامعه کبیره
این زیارت شریف از امام هادی(ع) به ما رسیده و یک دوره امام شناسی است و بسیاری از عالمان دینی بر خواندن آن تاکید داشتهاند.
- زیارت امام حسین۷
با خواندن زیاراتی نظیر عاشورا و ناحیه مقدسه که آن نیز مورد توجه بسیاری از علمای شیعه بوده و در برخی از مکاشفات ایشان در تشرف به خدمت امام عصر (ع) به آن تاکید نمودهاند کما اینکه در تشرف مرحوم آیت الله مرعشی نجفی، امام زمان۴ به ایشان فرمود: «زیارت حضرت سیدالشهدا را فراموش مکن».[۱۶]
[۱]. الغیبه نعمانی، ص ۱۵۹.
[۲]. کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص ۴۸۵.
[۳]. بحار الأنوار، ج۵۲، ص ۳۰۸.
[۴].https://almonji.com/fa?param=book/show/1127
[۵]. کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص ۳۵۲.
[۶]. مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج۱، ص ۴۱۱.
[۷]. کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۳۸۴.
[۸]. مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج۱، ص ۳۶۸.
[۹]. جمال الأسبوع بکمال العمل المشروع، ص۵۰۷ .
[۱۰]. المزار الکبیر ابن مشهدی، ص ۵۷۴.
[۱۱]. همان، ص ۶۶۳.
[۱۲]. الإختصاص، ص ۲۲۴.
[۱۳]. مائده/۳۵.
[۱۴]. الإحتجاج، ج۲، ص ۴۹۳.
[۱۵]. مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج۲، ص ۷۳۹.
[۱۶]. تشرفات مرعشیه، ص ۳۲.