به گزارش روابط عمومی بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(عج) استان هرمزگان، روز پنجشنبه هجدهم تیرماه، گفتوگویی تفصیلی با امیرمحمد رضایی زارعی، مدیر بنیاد استان هرمزگان، با موضوع آیا مقاومت ملتها در برابر ظلم و سلطهطلبی را میتوان بخشی از فرهنگ انتظار دانست؟ انجام شد.
در این گفتوگو، نسبت میان فرهنگ انتظار، عدالتخواهی، ظلمستیزی، مقاومت ملتها، حمایت از مستضعفان و مسئولیتهای فردی و اجتماعی منتظران بررسی شد، همچنین تفاوت نگاه اسلامی به مهدویت با برخی برداشتهای رایج از منجیگرایی در غرب مورد توجه قرار گرفت.
رضایی زارعی در ابتدای این گفتوگو اظهار کرد: پیش از پاسخ به این پرسش، باید مفهوم انتظار را بهدرستی تعریف کنیم. اگر انتظار را صرفاً به معنای چشمدوختن به آینده و توقف فعالیتهای اجتماعی بدانیم، طبیعتاً میان انتظار و مقاومت ارتباطی دیده نخواهد شد، اما این برداشت با حقیقت فرهنگ مهدوی و آموزههای قرآن و اهلبیت(ع) سازگار نیست.
وی افزود: انتظار در فرهنگ شیعه، یک حالت انفعالی و احساسی نیست، بلکه نوعی آمادگی فکری و اخلاقی، ایمانی و اجتماعی برای یاری حق و تحقق عدالت است، منتظر ظهور امام مهدی(عج)، باید تا حد توان، زندگی فردی و اجتماعی خود را با ارزشهای حکومت عدل مهدوی هماهنگ کند. نمیتوان در انتظار حاکمیت جهانی عدالت بود، اما در برابر ظلمهای زمان خود سکوت کرد.
انتظار، امید مسئولانه به آینده است
مدیر بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(عج) استان هرمزگان با اشاره به جایگاه امید در فرهنگ انتظار گفت: یکی از مهمترین کارکردهای اعتقاد به مهدویت، جلوگیری از یأس تاریخی ملتهاست. نظامهای سلطه همواره تلاش میکنند به ملتهای تحت فشار القا کنند که وضعیت موجود تغییرناپذیر است و قدرتهای بزرگ، سرنوشت قطعی جهان را تعیین میکنند؛ در حالی که اندیشه مهدویت به انسان میآموزد که ظلم، هر اندازه قدرتمند و سازمانیافته باشد، ماندگار نیست.
وی با استناد به آیه پنجم سوره قصص بیان کرد: خداوند متعال میفرماید: وَنُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ، یعنی اراده الهی بر آن است که مستضعفان مورد لطف قرار گیرند و به پیشوایان و وارثان زمین تبدیل شوند، این آیه، افق تاریخ را نه پیروزی نهایی مستکبران، بلکه غلبه جبهه حق و وراثت صالحان معرفی میکند.
رضایی زارعی ادامه داد: در آیه ۱۰۵ سوره انبیاء نیز آمده است: أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ»؛ یعنی بندگان صالح خدا وارث زمین خواهند شد، بنابراین، منطق قرآن، منطق تسلیم در برابر ساختارهای ظالمانه نیست؛ بلکه منطق امید، حرکت، صلاح و مبارزه با فساد است.
منتظر واقعی در برابر ظلم بیتفاوت نیست
وی در پاسخ به این پرسش که آیا هر نوع مقاومت را میتوان مهدوی دانست، گفت: مقاومت زمانی با فرهنگ انتظار هماهنگ است که بر محور حق، عدالت، عقلانیت، اخلاق، دفاع از مظلوم و رعایت حدود الهی شکل گرفته باشد. صرف مخالفت یا درگیری، بهتنهایی نشانه مهدویبودن یک حرکت نیست. حرکت منتظرانه باید هدفی الهی، روشی اخلاقی و جهتگیری عدالتخواهانه داشته باشد.
مدیر بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(عج) استان هرمزگان افزود: قرآن کریم در آیه ۷۵ سوره نساء، مؤمنان را نسبت به سرنوشت مردان، زنان و کودکانی که تحت ستم قرار گرفتهاند، مسئول میداند و میفرماید: وَمَا لَکُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِینَ، چرا در راه خدا و برای نجات مستضعفان قیام نمیکنید؟ این آیه نشان میدهد که دفاع از مظلوم، صرفاً یک واکنش سیاسی یا قومی نیست بلکه میتواند تکلیفی دینی و انسانی باشد.
وی تصریح کرد: در مقابل، قرآن کریم در آیه ۱۱۳ سوره هود هشدار میدهد: وَلَا تَرْکَنُوا إِلَى الَّذِینَ ظَلَمُوا»؛ یعنی به ستمگران تکیه نکنید. بنابراین، فرهنگ قرآنی هم از ظلمکردن جلوگیری میکند و هم وابستگی، اعتماد و تکیهکردن به نظامهای ظالمانه را مورد نهی قرار میدهد.
عدالتخواهی بدون رعایت عدالت ممکن نیست
رضایی زارعی خاطرنشان کرد: یکی از ظریفترین نکات در فرهنگ مقاومت اسلامی این است که حتی دشمنی با یک گروه، نباید انسان را از مسیر عدالت خارج کند. خداوند در آیه هشتم سوره مائده میفرماید: وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى، دشمنی با گروهی نباید سبب شود عدالت را رعایت نکنید؛ عدالت ورزید که به تقوا نزدیکتر است.
وی افزود: ازاینرو، مقاومت مهدوی با خشونت بیضابطه، انتقامجویی کور ظلم متقابل و نادیدهگرفتن حقوق انسانها تفاوت اساسی دارد، منتظر امام عدالت، نمیتواند برای رسیدن به هدف خود از ابزارهای ناعادلانه استفاده کند. در منطق مهدوی، هدف الهی باید با روش الهی و اخلاقی دنبال شود.
انتظار آمادگی برای یاری حق است
مدیر بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(عج) استان هرمزگان درباره معنای آمادگی در عصر غیبت گفت: منتظر واقعی باید از نظر معرفتی، اخلاقی، اجتماعی و عملی آماده باشد. شناخت امام، تهذیب نفس، تقویت بصیرت، دفاع از حقیقت، خدمت به مردم، مبارزه با فساد، حمایت از مظلومان و تلاش برای اصلاح جامعه، از جلوههای این آمادگی است.
وی ادامه داد: در روایات، انتظار فرج از برترین اعمال امت معرفی شده است. علت این جایگاه بلند آن است که انتظار حقیقی، مجموعهای از ایمان، امید، استقامت و عمل صالح را در خود جای میدهد. انتظار، انسان را از بیتفاوتی خارج میکند و او را برای نقشآفرینی در جبهه حق آماده میسازد.
رضایی زارعی تأکید کرد: کسی که در زندگی روزمره خود نسبت به بیعدالتی، فساد، فقر، تبعیض، تحقیر انسانها و پایمالشدن حقوق دیگران بیتفاوت است، نمیتواند صرفاً با ادعای زبانی، خود را منتظر حکومت جهانی عدالت بداند. انتظار باید در رفتار انسان، مناسبات اجتماعی، شیوه مدیریت، رعایت حقوق مردم و دفاع از حقیقت آشکار شود.
مقاومت، تنها یک اقدام نظامی نیست
وی با بیان اینکه نباید مفهوم مقاومت را صرفاً به عرصه نظامی محدود کرد، گفت: مقاومت دارای ابعاد گوناگون فرهنگی، علمی، اقتصادی، رسانهای، سیاسی و اخلاقی است. گاهی مقاومت به معنای دفاع مشروع از سرزمین و مردم است و گاهی در حفظ هویت دینی، استقلال فرهنگی، تولید علم، مقابله با تحریف رسانهای و جلوگیری از وابستگی اقتصادی معنا پیدا میکند.
مدیر بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(عج) استان هرمزگان افزود: یکی از مهمترین میدانهای مقاومت در دوران معاصر، عرصه شناختی و رسانهای است، نظام سلطه تلاش میکند از طریق تحریف مفاهیم، جابهجاکردن جای ظالم و مظلوم، ایجاد ترس و ناامیدی و عادیسازی سلطه، اراده ملتها را تضعیف کند، در چنین شرایطی، تبیین حقیقت، افزایش سواد رسانهای و حفظ امید اجتماعی، بخشی از مسئولیت منتظران به شمار میآید.
مهدویت، نفیکننده جبر تاریخی سلطهگران است
رضایی زارعی درباره تأثیر اندیشه مهدویت بر حرکت ملتها بیان کرد: مهدویت، جبر تاریخی مورد ادعای قدرتهای سلطهگر را نفی میکند. این اندیشه به ملتها میآموزد که نظم ظالمانه موجود، پایان تاریخ نیست و هیچ قدرتی نمیتواند برای همیشه بر اراده انسانها حکومت کند.
وی با اشاره به آیه ۱۱ سوره رعد گفت: قرآن کریم میفرماید: إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ، خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمیدهد، مگر آنکه آنان آنچه را در خودشان است تغییر دهند. این آیه، مسئولیت انسان و جامعه را در تحولات تاریخی روشن میکند، اعتقاد به امداد الهی به معنای ترک تلاش نیست، بلکه وعده الهی در کنار اراده، اصلاح و حرکت آگاهانه انسان معنا پیدا میکند.
تفاوت نگاه اسلامی با برخی روایتهای منجیگرایانه در غرب
مدیر بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(عج) استان هرمزگان در بخش دیگری از این مصاحبه اظهار کرد: اصل اعتقاد به منجی، اختصاص به اسلام ندارد و در بسیاری از ادیان و سنتهای فکری جهان میتوان نشانههایی از امید به نجات نهایی انسان مشاهده کرد، اما میان مهدویت اسلامی و برخی بازنماییهای رایج منجی در فرهنگ معاصر غرب تفاوتهای مهمی وجود دارد.
وی توضیح داد: در بخش قابل توجهی از تولیدات سینمایی و رسانهای غرب، منجی غالباً یک قهرمان فردی با قدرت خارقالعاده است که در فضایی آخرالزمانی نظم موجود را نجات میدهد. در این روایتها، مردم معمولاً تودههایی منفعل هستند که باید منتظر ظهور یک قهرمان بمانند،اما در فرهنگ مهدوی، جامعه منتظر، جامعهای مسئول، آماده و مشارکتکننده است.
رضایی زارعی افزود: در اندیشه اسلامی، امام مهدی(عج) تنها نجاتدهنده یک قوم، نژاد یا جغرافیای خاص نیست، بلکه قیام آن حضرت حرکتی جهانی برای گسترش عدالت، کرامت انسانی و توحید است. همچنین یاران آن حضرت، انسانهایی تربیتشده، مؤمن، بصیر و مسئولیتپذیرند.
بنابراین، مهدویت اسلامی صرفاً روایت ظهور یک فرد نیست؛ بلکه طرحی برای بلوغ انسان و حرکت جامعه به سوی عدالت جهانی است.
وی تأکید کرد: البته نباید همه اندیشههای منجیگرایانه غرب را یکسان دانست. در مسیحیت و یهودیت نیز قرائتهای گوناگونی از آخرالزمان و نجات وجود دارد. آنچه باید نقد شود، استفاده سیاسی و سلطهطلبانه از برخی برداشتهای آخرالزمانی است؛ بهویژه هنگامی که عقاید دینی به ابزاری برای توجیه اشغال، جنگ، تبعیض یا برتریطلبی نژادی تبدیل میشوند.
فرهنگ انتظار با سلطهپذیری سازگار نیست
وی بیان کرد: انسان منتظر، عزت خود را حفظ میکند و سلطه غیرعادلانه را نمیپذیرد. قرآن کریم در آیه ۱۴۱ سوره نساء میفرماید: وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلً، خداوند راه سلطه بر مؤمنان را تأیید نکرده است. این اصل، مسلمانان را به حفظ استقلال، عزت و اقتدار دعوت میکند.
رضایی زارعی گفت: مقاومت ملتها در برابر اشغال، تحقیر، استعمار و سلطهطلبی، هنگامی که بر پایه حق و عدالت و با رعایت اصول اخلاقی باشد، میتواند از جلوههای فرهنگ انتظار محسوب شود؛ زیرا چنین مقاومتی در مسیر مقابله با ظلم و آمادهسازی جامعه برای پذیرش عدالت قرار دارد.
اصلاح فردی و مقاومت اجتماعی از یکدیگر جدا نیستند
مدیر بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(عج) استان هرمزگان با رد دوگانهسازی میان خودسازی و جامعهسازی اظهار کرد: برخی تصور میکنند وظیفه منتظر تنها دعا و اصلاح فردی است و برخی دیگر نیز از اخلاق و معنویت غافل شده و انتظار را فقط به فعالیت سیاسی تقلیل میدهند؛ در حالی که فرهنگ اصیل مهدوی هر دو بُعد را در کنار یکدیگر قرار میدهد.
وی افزود: جامعه عادلانه به انسانهای عادل، پاک، شجاع، بصیر و مسئول نیاز دارد. کسی که در زندگی شخصی خود حقوق خانواده، همکاران و مردم را رعایت نمیکند، نمیتواند مدعی تلاش برای عدالت جهانی باشد. از سوی دیگر، خودسازیای که انسان را نسبت به رنج مظلومان و سرنوشت جامعه بیتفاوت کند نیز با سیره انبیا و اولیای الهی سازگار نیست.
وظیفه نسل جوان در عصر انتظار
رضایی زارعی درباره مسئولیت جوانان گفت: نسل جوان باید ابتدا معرفت خود را نسبت به امام زمان(عج) افزایش دهد و مهدویت را از سطح احساسات مناسبتی به یک منظومه فکری و سبک زندگی تبدیل کند. مطالعه منابع معتبر، شناخت جریانهای انحرافی، تقویت قدرت تحلیل، خودسازی اخلاقی، کسب دانش و مهارت، خدمت به مردم و حضور مسئولانه در مسائل اجتماعی، از مهمترین وظایف جوان منتظر است.
وی ادامه داد: دشمن تلاش میکند جوانان را میان دو وضعیت ناامیدی و هیجان بدون بصیرت گرفتار کند. فرهنگ انتظار در برابر هر دو آسیب قرار دارد. منتظر نه مأیوس و منفعل است و نه احساسی و بیمحاسبه؛ بلکه امیدوار، شجاع، آگاه، اخلاقمدار و اهل اقدام سنجیده است.
غیبت به معنای تعطیلی مسئولیتها نیست
مدیر بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(عج) استان هرمزگان تصریح کرد: عصر غیبت، دوران تعطیلی مسئولیتهای دینی و اجتماعی نیست، بلکه دوره امتحان، آمادگی و تشخیص حق از باطل است دعا برای فرج، زمانی به حقیقت خود نزدیک میشود که همراه با تلاش برای اصلاح رفتار، خدمت به مردم، گسترش عدالت و مقابله با ظلم باشد.
وی خاطرنشان کرد: دعای اللهم کن لولیک یا دعای عهد، تنها الفاظی برای قرائت نیستند؛ بلکه باید در انسان عهد و تعهد ایجاد کنند. کسی که برای سلامتی و ظهور امام عدالت دعا میکند، باید از خود بپرسد چه اندازه در زندگی روزانهاش به عدالت نزدیک شده و تا چه حد برای کاهش رنج دیگران تلاش کرده است.
افق نهایی جهان از نگاه مهدویت
رضایی زارعی در پایان گفت: مهدویت به ما میآموزد که آینده جهان متعلق به ظلم، تبعیض و سلطه نیست. آینده حقیقی بشر، آینده حاکمیت عدالت و کرامت انسانی است؛ اما منتظران برای رسیدن به آن افق، مسئولیت دارند، آنان باید با ایمان، معرفت، اخلاق، وحدت، بصیرت و عمل صالح، در برابر ظلم ایستادگی کنند و زمینههای پذیرش عدالت را در جامعه گسترش دهند.
وی تأکید کرد: بنابراین، مقاومت ملتها در برابر ظلم و سلطهطلبی، اگر مبتنی بر حق، عقلانیت، عدالت و اخلاق باشد، نهتنها با فرهنگ انتظار تعارضی ندارد، بلکه میتواند یکی از جلوههای روشن آن باشد. منتظر واقعی، از پیروزی نهایی حق ناامید نمیشود، در برابر باطل تسلیم نمیگردد و برای تحقق عدالت، به اندازه توان و مسئولیت خود تلاش میکند.