انتقال معارف مهدوی به نسل جدید نیازمند گفتوگوی مؤثر، آگاهیبخشی و الگوسازی رفتاری است

به گزارش روابط عمومی بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود(عج) استان سیستان و بلوچستان، حجتالاسلام هادی رمضانی مدیر حوزههای علمیه استان و امام جمعه موقت زاهدان، در سومین جلسه دوره آموزشی مهارتی معلم زمینهساز که روز جمعه بیست و نهم آبان ماه در سالن اجتماعات شرکت نفت زاهدان برگزار شد.
وی اظهار داشت: همه ما بر این باوریم که در ادیان الهی و بهویژه ادیان ابراهیمی، بر اساس متون دینی همچون قرآن، انجیل و تورات، اعتقاد به آمدن نجاتدهنده، اصلاحگر و منجی وجود دارد. در باورهای اسلامی، اعم از تشیع و تسنن، این اعتقاد وجود دارد که روزی زمین در اختیار صالحان و مصلحان قرار خواهد گرفت؛ بنابراین، مهدویت از باورهای ریشهدار دینی و اعتقادی ما به شمار میرود.
مدیر حوزههای علمیه استان سیستان و بلوچستان با اشاره به ابعاد گوناگون وجود انسان بیان کرد: انسان موجودی چندبعدی است و در کنار جنبههای عقلانی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی، دارای بُعد دینی و معنوی نیز هست. همانگونه که انسان برای زندگی عقلانی و اجتماعی به فکر، تعامل و قانون نیاز دارد، در حوزه باورهای دینی و اعتقادی نیز نیازمند منبعی برای معنویت و پاسخگویی به نیازهای روحی و روانی خود است.
وی با اشاره به دیدگاههای مطرح در روانشناسی و مکاتب فلسفی افزود: نیازهای انسان تنها به جنبههای جسمانی محدود نمیشود و ابعاد روحی و روانی نیز بخش گستردهای از وجود او را تشکیل میدهد. در نگاه دینی و معنوی ما، اعتقاد به منجی و اصلاحگری که در آینده خواهد آمد و امور نادرست را اصلاح خواهد کرد، از همین باورها و نیازهای معنوی سرچشمه میگیرد.
رمضانی خاطرنشان کرد: معارف مهدویت مجموعهای از آگاهیها، دانشها، باورها و اعتقاداتی است که باید از نسلی به نسل دیگر منتقل شود. البته شناخت ویژگیهای فرد منتظر و جامعه منتظر، خود موضوعی جداگانه است؛ اما مسئله مهم این است که چگونه این باورها و معارف را بهویژه در عصر جدید و برای نسل نو منتقل کنیم.
این مدرس مهدوی با اشاره به تغییر شرایط زندگی و شیوههای ارتباطی نسل جدید گفت: امروز فضای زندگی کودکان، نوجوانان و جوانان با گذشته تفاوت کرده است. در کنار خانواده و محیط واقعی زندگی، فضای مجازی نیز به یکی از منابع مهم دریافت اطلاعات و شکلگیری نگرش آنان تبدیل شده است.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، انتقال معارف مهدویت با شیوههای گذشته با دشواریهایی همراه است؛ زیرا نسل جدید با ابزارها و مسیرهای متفاوتی با اطلاعات و باورها مواجه میشود. ازاینرو، نخستین گام در انتقال درست معارف مهدوی، انتخاب شیوه، ابزار و مسیر مناسب ارتباط با مخاطب است.
رمضانی تأکید کرد: مربی مهدوی باید بداند مخاطب او ممکن است دانشآموز، دانشجو، فرزند، خواهر، برادر یا دیگر افراد جامعه باشد و برای انتقال مؤثر معارف، متناسب با شرایط و نیازهای هر مخاطب برنامهریزی کند.
مدیر حوزههای علمیه استان با بیان اینکه گفتوگو و گفتوشنود از مهمترین شیوههای انتقال معارف است، اظهار داشت: با وجود پیشرفت فناوری و ابزارهای ارتباطی، گفتوگوی مستقیم و تعامل انسانی همچنان از جایگاه ویژهای در انتقال مفاهیم برخوردار است؛ زیرا افراد در جریان گفتوگو، دیدگاهها و برداشتهای ذهنی خود را با یکدیگر به اشتراک میگذارند.
وی افزود: گفتوگوی مؤثر باید بر پایه احترام متقابل، موضوع مشترک، پذیرش دیدگاه طرف مقابل و هدفمندی شکل بگیرد. هدف از گفتوگو این است که افراد درباره یک موضوع، دیدگاهها و نقطهنظرات خود را منتقل کنند و به فهم و نتیجهای مشترک برسند.
رمضانی تصریح کرد: در انتقال معارف مهدوی، گفتوگو نباید به مسابقه، جدال یا تلاش برای شکست دادن طرف مقابل تبدیل شود. آنچه اهمیت دارد، ایجاد فضایی آرام، محترمانه و سازنده است تا مخاطب بتواند آزادانه دیدگاه خود را بیان کند و در مسیر شناخت و آگاهی بیشتر قرار بگیرد.
این مدرس مهدوی، آگاهیبخشی را دومین اصل مهم در انتقال معارف دانست و گفت: هدف ما از انتقال معارف مهدوی، افزایش آگاهی مخاطبان درباره باورها و اعتقادات دینی است. همه انسانها، حتی کسانی که در یک حوزه علمی تخصص دارند، همچنان نیازمند کسب دانش و آگاهی بیشتر هستند.
وی با اشاره به ضرورت یادگیری مستمر افزود: هیچکس نمیتواند ادعا کند که تمام اطلاعات مربوط به یک موضوع را در اختیار دارد؛ زیرا ممکن است در آینده، در برههای دیگر، ویژگیها و شناختهای جدیدی درباره همان موضوع به دست آید.
رمضانی خاطرنشان کرد: همانگونه که در علوم مختلف، شناخت انسانها همواره در حال توسعه است، در حوزه معارف مهدوی نیز باید به دنبال افزایش آگاهی خود و مخاطبان باشیم. مربی مهدوی باید ضمن برخورداری از دانش لازم، همواره برای یادگیری بیشتر و انتقال آگاهیهای صحیح به دیگران تلاش کند.
مدیر حوزههای علمیه استان سیستان و بلوچستان، سومین اصل در انتقال معارف مهدوی را پذیرش نظرات دیگران و انتقادپذیری عنوان کرد و گفت: ممکن است مخاطبان در مواجهه با موضوعات مطرحشده، دیدگاههای متفاوتی داشته باشند یا پرسشها و انتقادهایی را مطرح کنند. این واکنشها میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و نباید همه آنها را ناشی از یک علت دانست.
وی افزود: بهویژه در ارتباط با نوجوانان و جوانان، مربی باید از قضاوت شتابزده پرهیز کند؛ زیرا گاهی آنان به دلیل آگاهی ناکافی، قرار نگرفتن در معرض اطلاعات درست یا شرایط سنی و روحی خود، دیدگاههای متفاوتی مطرح میکنند.
رمضانی با تأکید بر اهمیت صبر و شکیبایی اظهار داشت: در مواجهه با موضعگیریها و مخالفتهای مخاطبان، مربی مهدوی باید با آرامش و سعهصدر برخورد کند. مقابله، جدال و تنش نتیجهای جز دور شدن از هدف تربیتی نخواهد داشت.
وی ادامه داد: بهویژه در دوره نوجوانی، ممکن است برخی افراد به دنبال ابراز استقلال، مخالفت یا طرح دیدگاه متفاوت باشند. در چنین شرایطی، مربی با صبوری، شکیبایی و پذیرش نقد میتواند زمینه انتقال مفاهیم را فراهم کند و مخاطبانی را که ممکن است پیشفرضهای نادرستی داشته باشند، به شناخت صحیح نزدیکتر سازد.
رمضانی، چهارمین اصل را برتری رفتار بر گفتار دانست و بیان کرد: کسی که عنوان مربی مهدویت یا معلم را برای خود انتخاب میکند، باید آنچه را که بیان میکند، در رفتار و کردار خود نیز نشان دهد؛ زیرا رفتار انسان میتواند اثرگذاری بیشتری از گفتار او داشته باشد.
وی افزود: مربی مهدوی باید باورهای خود را در عمل به نمایش بگذارد و در زندگی فردی و اجتماعی، الگویی برای مخاطبان باشد. اگر معلم درباره صرفهجویی در مصرف انرژی صحبت میکند، اما در عمل به آن توجه ندارد، دانشآموزان نیز ممکن است نسبت به گفتههای او بیتفاوت شوند.
این مدرس مهدوی تأکید کرد: در انتقال معارف مهدوی نیز همین اصل حاکم است. مربی باید در رفتار، کردار و تعاملات خود، نشانههای باورمندی و پایبندی به ارزشهای مهدوی را نشان دهد تا سخنان او برای مخاطب اثرگذار و قابل پذیرش باشد.
مدیر حوزههای علمیه استان، تعامل با دیگران را از دیگر اصول مهم در انتقال معارف مهدوی برشمرد و گفت: باور مهدویت، اعتقادی محدود به افراد خاص یا گروهی مشخص نیست؛ بلکه فردی که به این باور اعتقاد دارد، باید خود را عضوی از جامعه بداند و در تعامل با دیگران حضور فعال داشته باشد.
وی افزود: یکی از آسیبهای انتقال معارف مهدوی آن است که برخی افراد، به دلیل ناآگاهی یا برداشتهای نادرست، خود را از جمع جدا میکنند و رفتاری متفاوت از دیگران در پیش میگیرند. درحالیکه مربی مهدوی باید ضمن حفظ باورهای خود، ارتباط اجتماعی و تعامل سازنده با همه افراد جامعه را دنبال کند.
رمضانی با اشاره به اهمیت درونی شدن باورها در فرایند تربیت اظهار داشت: اگر بخواهیم یک اعتقاد در وجود نوجوانان و جوانان به باور ثابت و درونی تبدیل شود، صرف ارائه اطلاعات کافی نیست؛ بلکه باید زمینه مشاهده، واکنش، ارزشگذاری و در نهایت درونی شدن آن باور فراهم شود.
وی با اشاره به مراحل تربیتی مطرحشده در دیدگاه بلوم افزود: در فرایند یادگیری، ابتدا مخاطب با یک رفتار یا موضوع مواجه میشود، سپس واکنش نشان میدهد و به ارزشگذاری میپردازد. پس از آن ممکن است با تردیدها و دیدگاههای متفاوت مواجه شود و به مرحله سازماندهی ارزشها برسد.
این مدرس مهدوی تصریح کرد: مرحله مهم در انتقال معارف، درونی شدن و تشخص یافتن باور است؛ بهگونهای که فرد پس از رسیدن به این مرحله، در زمانها و مکانهای مختلف، به اعتقاد و ارزش مورد نظر پایبند باشد.
مدیر حوزههای علمیه استان سیستان و بلوچستان، استفاده از ابزارها و تجهیزات آموزشی را از دیگر عوامل مؤثر در انتقال معارف دانست و گفت: فناوریهای آموزشی، رسانهها، تصاویر، تابلو و ویدئوپروژکتور میتوانند فرایند یادگیری را جذابتر و ماندگارتر کنند.
وی افزود: استفاده از ابزارهای آموزشی موجب میشود مخاطب از حواس مختلف خود بهره بگیرد، مطالب را با علاقه بیشتری دنبال کند و یادگیری برای او عمیقتر و ماندگارتر شود.
رمضانی خاطرنشان کرد: در انتقال معارف مهدوی نیز باید از ظرفیت فناوریهای موجود استفاده کنیم؛ بهویژه برای نوجوانان و جوانان که شیوههای سنتی ممکن است جذابیت کافی برای آنان نداشته باشد. مربی باید متناسب با شرایط مخاطب، از ابزارهای مناسب برای ارائه محتوا بهره ببرد.
این مدرس مهدوی، نیازسنجی و شناخت سطح آگاهی مخاطبان را از اصول اساسی آموزش دانست و بیان کرد: یکی از آسیبهای انتقال معارف، ارائه محتوایی است که با سطح درک، نیاز و شناخت مخاطب تناسب ندارد.
وی افزود: اگر مربی درباره موضوعی در جمعی صحبت کند که مخاطبان آن از نظر دانش و آگاهی در سطح متفاوتی قرار دارند، ممکن است ارتباط مؤثری برقرار نشود. بنابراین، لازم است پیش از آغاز آموزش، نیازها و میزان آگاهی یادگیرندگان بررسی شود.
رمضانی با اشاره به مفاهیم ارزشیابی تشخیصی و سنجش آغازین در تعلیم و تربیت اظهار داشت: سنجش اولیه به معلم کمک میکند تا بداند آموزش را از کجا آغاز کند. اگر مطالبی که مخاطب از قبل میداند، دوباره ارائه شود، آموزش به تکرار تبدیل خواهد شد؛ از سوی دیگر، اگر معلم بدون شناخت پیشزمینه مخاطب، مطالبی را مطرح کند که او آمادگی درک آن را ندارد، انتقال محتوا با دشواری مواجه میشود.
وی تأکید کرد: مربی مهدوی باید پیش از ارائه موضوعاتی همچون نشانههای ظهور، جامعه منتظر، ویژگیهای نسل منتظر و مسئولیت یاوران مهدوی، از میزان شناخت مخاطبان درباره این موضوعات آگاهی پیدا کند و آموزش را متناسب با نیاز آنان آغاز کند.
رمضانی با اشاره به جایگاه عدالت در باور مهدویت گفت: یکی از اعتقادات مهم درباره ظهور منجی این است که او خواهد آمد و عدالت را در جهان برقرار خواهد کرد؛ عدالتی که نمونه و نظیر آن در شرایط موجود بهسادگی یافت نمیشود.
وی با اشاره به تعریف عدالت در اندیشه افلاطون، عدالت را به معنای قرار گرفتن هر چیز در جایگاه مناسب خود دانست و افزود: مصلح و منجی میآید تا امور را به جایگاه درست خود بازگرداند؛ زیرا جامعه در برخی مقاطع دچار ناهماهنگی، بینظمی و بههمریختگی میشود.
این مدرس مهدوی خاطرنشان کرد: در انتقال معارف مهدوی باید مفهوم عدالت را بهگونهای روشن و قابل فهم برای مخاطبان تبیین کنیم؛ عدالتی که همه انسانها از آن بهرهمند شوند و در آن، حقوق و جایگاه افراد مورد توجه قرار گیرد.
وی برای تبیین این مفهوم، به مثال بارش باران اشاره کرد و گفت: باران هنگام باریدن، میان گل و گیاه، دشت و بیابان یا چمن تفاوتی قائل نمیشود. مفهوم عدالت نیز باید بهگونهای برای مخاطب روشن شود که معنای بهرهمندی همگانی و قرار گرفتن امور در جایگاه مناسب خود را درک کند.
مدیر حوزههای علمیه استان، مسئولیتپذیری و تعهد را از دیگر موضوعات مهم در انتقال معارف مهدوی عنوان کرد و گفت: در بررسی مسائل اجتماعی و تربیتی، باید به تفاوت میان آموزش و پرورش و تعلیم و تربیت توجه داشته باشیم.
وی افزود: آموزش و پرورش، در معنای محدودتر، بیشتر به فعالیتهای مرتبط با کلاس درس، معلم، دانشآموز و فرایندهای آموزشی در محیط مدرسه اشاره دارد؛ اما تعلیم و تربیت گستره وسیعتری را شامل میشود و خانواده، مسجد، کوچه، خیابان، مدرسه و دیگر محیطهای زندگی اجتماعی را در بر میگیرد.
رمضانی تصریح کرد: آموزش و پرورش بخشی از جریان گسترده تعلیم و تربیت است و فعالیت معلم، دانشآموز، مدیر مدرسه و مجموعه آموزش و پرورش در راستای اهداف و مأموریتهای تربیتی معنا پیدا میکند.
وی با اشاره به مسئولیتپذیری بهعنوان یکی از مؤلفههای تربیت اظهار داشت: مسئولیتپذیری همان تعهدپذیری است؛ یعنی فرد وظایف خود را بر اساس آنچه به او گفته شده یا از وی انتظار میرود، انجام دهد.
حجتالاسلام رمضانی در پایان، با تأکید بر نقش معلمان و مربیان در انتقال معارف مهدوی خاطرنشان کرد: تحقق تربیت مهدوی نیازمند شناخت مخاطب، گفتوگوی مؤثر، آگاهیبخشی مستمر، صبوری، پذیرش انتقاد، الگوسازی رفتاری، تعامل اجتماعی و استفاده از ابزارهای مناسب آموزشی است.
وی افزود: مربیان باید تلاش کنند معارف مهدویت را متناسب با نیازهای نسل جدید و با رویکردی جذاب، عمیق و اثرگذار منتقل کنند تا این باورها از سطح اطلاعات و آگاهی فراتر رفته و در رفتار، نگرش و مسئولیتپذیری افراد نمود پیدا کند.

