به گزارش روابط عمومی بنیاد حضرت مهدی موعود (عج) استان قزوین، حجتالاسلام والمسلمین محمدقاسم پیری کارشناس مهدویت استان قزوین و امام جمعه موقت شهر محمودآباد نمونه، در گفتوگو با روابط عمومی بنیاد استان، با تبیین مفهوم «انتظار فعال»، بر ضرورت تعمیق معرفت مهدوی، مقابله با شبهات فضای مجازی، بهرهگیری از ظرفیت نمازهای جمعه و تلاش برای ساختن جامعهای زمینهساز ظهور حضرت ولیعصر (عج) تأکید کرد.
مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید:
برخی تصور میکنند انتظار به معنای دست روی دست گذاشتن تا زمان ظهور است؛ این برداشت تا چه اندازه با مفهوم واقعی انتظار در آموزههای اسلامی سازگار است؟
این برداشت که «انتظار» یعنی دست روی دست گذاشتن و صرفاً صبر کردن تا زمان ظهور، برداشتی ناقص و حتی نادرست از مفهوم انتظار در آموزههای اسلامی است. در واقع، متون دینی و سخنان عالمان اسلامی نشان میدهد که انتظار، حالتی فعال، سازنده و مسئولیتآور است، نه منفعل و بیتحرک.
تفاوت برداشت نادرست با مفهوم واقعی انتظار را میتوان در دو رویکرد «انتظار منفعل» و «انتظار فعال» بیان کرد. «انتظار منفعل» برداشتی نادرست از انتظار است؛ یعنی انسان هیچ تلاشی نکند و فقط منتظر بماند، نسبت به ظلم و فساد بیتفاوت باشد، از اصلاح جامعه کنار بکشد و تنبلی و بیعملی را توجیه کند. این نگاه در تعالیم اسلامی هرگز تأیید نشده است.
در مقابل، «انتظار فعال» مفهوم واقعی انتظار در اسلام است. در این نگاه، انسان منتظر در زمینه اخلاق، ایمان و رفتار، در پی خودسازی است؛ در مسیر جامعهسازی، با ترویج عدالت و مبارزه با فساد تلاش میکند و برای پذیرش حکومت حق، آمادگی ایجاد میکند. چنین انسانی همواره امید و پویایی دارد و انتظار را بهانهای برای حرکت و مسئولیتپذیری قرار میدهد.
در روایات، انتظار بهعنوان «برترین عمل» معرفی شده است؛ زیرا همراه با تعهد، تلاش و جهتگیری الهی است. اما چرا انتظار باید فعال باشد؟ چون ظهور، یک تحول بزرگ جهانی است و چنین تحولی به انسانهای آماده، جامعهای مستعد عدالت و زمینهسازی فکری و اخلاقی نیاز دارد. بنابراین، کسی که فقط بنشیند و هیچ اقدامی نکند، در واقع نقشی در این مسیر ایفا نمیکند. انتظار واقعی یعنی حرکت، خودسازی، مسئولیتپذیری و تلاش برای ساختن فرد و جامعهای شایسته حکومت حق.
امروز دشمنان از طریق رسانهها و فضای مجازی چه آسیبها و شبهاتی را متوجه فرهنگ مهدویت میکنند و بهترین راه مقابله با این شبهات چیست؟
پرسش شما ناظر به یک واقعیت مهم است: در دنیای امروز، رسانهها و فضای مجازی نقش جدی در شکلدهی باورها دارند و طبیعی است که مفاهیم دینی مانند «مهدویت» نیز در معرض برداشتهای نادرست یا تحریف قرار بگیرند. البته بهتر است بهجای تعبیر کلی «دشمنان»، موضوع را بهصورت جریانهای فکری، رسانهای یا برداشتهای نادرست بررسی کنیم.
مهمترین آسیبها و شبهات در فضای رسانهای عبارتاند از:
۱. تحریف مفهوم انتظار:
این آسیب شامل القای این دیدگاه است که انتظار یعنی انفعال و بیعملی، و همچنین ترویج رفتارهای افراطی و عجولانه به نام زمینهسازی. نتیجه چنین رویکردی، دور شدن از مفهوم «انتظار فعال و مسئولانه» است.
۲. ایجاد تردید در اصل مهدویت:
طرح شبهاتی درباره تولد، غیبت یا طول عمر امام زمان (عج) و استفاده از ظواهر علمی یا تاریخی برای ایجاد شک و تردید، میتواند موجب سست شدن باورهای مهدوی در نسل جوان شود.
۳. تمسخر یا سطحیسازی:
تبدیل موضوع مهدویت به سوژه طنز یا تولید محتواهای سطحی، موجب کاهش قداست و عمق این باور میشود و در نهایت میتواند به عادیسازی بیتفاوتی نسبت به یک عقیده مهم منجر شود.
۴. ترویج مدعیان دروغین:
معرفی افراد یا جریانهایی بهعنوان «منجی» یا «نماینده خاص» و سوءاستفاده از احساسات دینی، میتواند زمینهساز انحراف فکری و حتی آسیبهای اجتماعی شود.
۵. القای ناامیدی:
القای این باور که «هیچ تغییری رخ نمیدهد» یا «عدالت دستنیافتنی است»، در تضاد مستقیم با روح امیدبخش مهدویت قرار دارد و میتواند روحیه امید و تلاش را در جامعه تضعیف کند.
بهترین راههای مقابله با این آسیبها و شبهات عبارتاند از:
۱. افزایش آگاهی و سواد دینی: مطالعه و مراجعه به منابع معتبر.
۲. تقویت سواد رسانهای: توانایی تشخیص محتوای درست از نادرست و بررسی منابع و ادعاهای مطرحشده.
۳. ارائه تبیین صحیح و جذاب: بیان مفاهیم مهدوی به زبان قابل فهم و متناسب با نیازهای نسل جوان.
۴. الگو بودن در عمل: نشان دادن آثار و نتایج باور مهدوی در رفتار و سبک زندگی.
۵. گفتوگوی منطقی و محترمانه: پاسخگویی به پرسشها و شبهات با منطق، آرامش و احترام، بهجای برخورد احساسی یا تحکمآمیز.
نمازهای جمعه چه نقشی در ترویج فرهنگ مهدویت و تعمیق معرفت نسبت به امام زمان (عجلالله تعالی فرجهالشریف) دارند؟
نماز جمعه یکی از مهمترین نهادهای دینی ـ اجتماعی در اسلام است که علاوه بر عبادت، نقش رسانهای، فرهنگی و تربیتی گستردهای دارد. این جایگاه ویژه میتواند در ترویج فرهنگ مهدویت و تعمیق شناخت نسبت به امام زمان (عجلالله تعالی فرجهالشریف) بسیار اثرگذار باشد.
نقشهای نماز جمعه در ترویج فرهنگ مهدویت عبارتاند از:
۱. تبیین معارف مهدوی در خطبهها
خطبههای نماز جمعه بهترین فرصت برای بیان مفاهیم عمیق مهدویت، مانند معرفی شخصیت و جایگاه امام زمان (عج)، فلسفه غیبت و انتظار و وظایف منتظران در عصر غیبت است. بیان مستمر این مفاهیم میتواند باعث افزایش آگاهی عمومی و تقویت باورهای دینی شود.
۲. ایجاد روحیه امید و انتظار فعال
نماز جمعه با ایجاد فضای معنوی و جمعی، روحیه امید به آیندهای روشن و ظهور عدالت جهانی را تقویت میکند. این امید، افراد را به تلاش برای اصلاح خود و جامعه سوق میدهد و «انتظار» را از حالت منفعل به حالتی پویا و مسئولانه تبدیل میکند.
۳. تقویت وحدت و همبستگی جامعه منتظر
حضور گسترده مردم در نماز جمعه، نماد وحدت امت اسلامی است. این همبستگی اجتماعی میتواند بستر مناسبی برای شکلگیری جامعهای منتظر و آماده برای ظهور باشد.
۴. جهتدهی فرهنگی و اجتماعی
ائمه جمعه میتوانند با پیوند دادن مسائل روز جامعه با آموزههای مهدوی، نگاه مردم را به سمت عدالتخواهی، ظلمستیزی و مسئولیتپذیری سوق دهند؛ اموری که از شاخصههای فرهنگ مهدویت به شمار میروند.
اگر بخواهیم از این ظرفیت بهصورت مستمر استفاده کنیم، باید برنامهریزی هدفمندی برای خطبهها داشته باشیم و محتوایی منسجم و مرحلهای درباره مهدویت تدوین کنیم. همچنین لازم است از زبان ساده و کاربردی و ابزارهای رسانهای و هنری، مانند تولید کلیپ، اینفوگرافیک و محتوای کوتاه، استفاده شود. انتشار نکات مطرحشده در خطبهها در شبکههای اجتماعی و بهرهگیری از نمایشگرها و امکانات دیجیتال در محل برگزاری نماز جمعه نیز میتواند به گسترش این محتوا کمک کند.
در کنار این موارد، باید نسبت به جذب و مشارکت جوانان اهتمام بیشتری داشته باشیم؛ برای مثال، میتوان با برگزاری حلقههای گفتوگو پس از نماز، ایجاد گروههای فرهنگی و مهدوی و واگذاری بخشی از فعالیتها به جوانان، زمینه حضور و نقشآفرینی بیشتر آنان را فراهم کرد.
بنابراین، نماز جمعه یک «رسانه زنده و مردمی» است که اگر بهدرستی مدیریت شود، میتواند فرهنگ مهدویت را از سطح شعار به عمق باور و عمل در جامعه منتقل کند. کلید موفقیت در این مسیر، بیان صحیح، جذابیت محتوا، مشارکت مردم، بهویژه جوانان، و استمرار برنامههاست.
اگر بخواهیم جامعهای زمینهساز ظهور داشته باشیم، مهمترین ویژگیهای فرهنگی، اخلاقی و اجتماعی آن جامعه از نگاه مهدویت چیست؟
برای شکلگیری جامعهای زمینهساز ظهور در نگاه مهدویت، صرفاً اعتقاد قلبی کافی نیست؛ بلکه باید مجموعهای از ویژگیهای فرهنگی، اخلاقی و اجتماعی در سطح فرد و جامعه نهادینه شود. این ویژگیها را میتوان در چند محور کلیدی تبیین کرد:
۱. ویژگیهای فرهنگی که شامل معرفت عمیق نسبت به امام زمان (عج)، شناخت درست از جایگاه امام بهعنوان «حجت الهی» و «ولیّ زنده»، پرهیز از نگاه سطحی یا صرفاً احساسی به مهدویت، تبدیل «انتظار» از حالت منفعل به یک فرهنگ پویا و مسئولیتساز می شود.
فرهنگ انتظار فعال که شامل انتظار یعنی آمادگی دائمی برای اصلاح خود و جامعه، تلاش برای گسترش عدالت، نه صرفاً دعا برای ظهور و احساس مسئولیت در قبال سرنوشت امت اسلامی می شود.
احیای ارزشهای دینی که شامل زنده نگه داشتن نماز، قرآن، امر به معروف و نهی از منکر و مقابله با تحریفها و انحرافات فکری و فرهنگی می باشد.
۲. ویژگیهای اخلاقی که شامل عدالتخواهی و ظلمستیزی تقوا و خودسازی امید و پایداری، روحیه برادری و همدلی، پرهیز از تفرقه، حسادت و کینه و تقویت وحدت در خانواده و جامعه را شامل می شود.
۳. ویژگیهای اجتماعی که شامل عدالت اجتماعی، کاهش فاصله طبقاتی، مسئولیتپذیری اجتماعی، قانونمداری و نظم و آمادگی برای یاری امام می باشد.
در آستانه نهم ربیعالاول، چه توصیهای برای مردم، بهویژه جوانان، در راستای تجدید عهد با امام زمان (عجلالله تعالی فرجهالشریف) و بهرهگیری هرچه بیشتر از این مناسبت دارید؟
نهم ربیعالاول، در فرهنگ مهدوی، فقط یک مناسبت تقویمی نیست؛ بلکه آغاز یک عهد دوباره با امام زمان (عج) و فرصتی برای بازتعریف «سبک زندگی منتظرانه» است. اگر بخواهیم از این روز بیشترین بهره را ببریم، بهویژه برای جوانان، چند توصیه کاربردی و عمیق قابل طرح است:
۱. تجدید عهد واقعی، نه صرفاً زبانی
خواندن دعای عهد، زیارت آلیاسین یا سلام دادن به امام زمان (عج) خوب است؛ اما مهمتر این است که در عمل با امام عهد ببندیم؛ برای مثال، ترک یک گناه مشخص یا شروع یک کار خوب و مداوم، مانند نماز اول وقت یا کمک به دیگران.
۲. اصلاح خود؛ اولین قدم یاری امام
جامعه منتظر از «فرد منتظر» ساخته میشود. جوانان باید روی مواردی مانند تقویت اراده و کنترل نفس، صداقت در رفتار، حتی در فضای مجازی، و پاکی نگاه و روابط تمرکز کنند. هر قدم در خودسازی، یک قدم به ظهور نزدیکتر است.
۳. افزایش معرفت، نه فقط احساس
شناخت سطحی از امام کافی نیست. برای رسیدن به معرفت بیشتر میتوان مطالعه کتابهای معتبر درباره مهدویت، گوش دادن به سخنرانیهای عمیق و نه صرفاً احساسی، و پاسخ دادن به شبهات در این زمینه را در برنامه قرار داد.
۴. مسئولیت اجتماعی و کار جمعی
منتظر واقعی، نسبت به جامعه بیتفاوت نیست. فعالیتهایی مانند کمک به نیازمندان، کارهای فرهنگی و جهادی و مشارکت در حل مشکلات محله، از نمونههای عملی این مسئولیت اجتماعی هستند. این فعالیتها تمرین «حکومتداری در عصر ظهور» است.
۵. آمادگی واقعی برای یاری امام
یاری امام فقط با احساس نیست؛ بلکه نیاز به توان دارد: علم، یعنی مهارت و دانش؛ ایمان، یعنی ثبات در مسیر؛ و توان جسمی و روحی. یاران امام، انسانهای قوی، آگاه و مسئول هستند.
۶. امیدآفرینی در جامعه
یکی از مهمترین وظایف امروز، مقابله با ناامیدی و ایجاد روحیه امید در میان دوستان و خانواده است. جامعه امیدوار، زمینهساز ظهور است.
جمعبندی
اگر بخواهیم نهم ربیعالاول را به یک برنامه عملی در زندگی تبدیل کنیم، باید از همین امروز تصمیمی جدی برای ترک یک گناه بگیریم، یک کار خوب را بهصورت مستمر آغاز کنیم، هر روز زمانی را برای شناخت بیشتر امام زمان (عج) اختصاص دهیم، در حد توان به دیگران کمک کنیم و امید را در اطراف خود گسترش دهیم. در حقیقت، تجدید عهد با امام زمان (عج) یعنی از امروز طوری زندگی کنیم که اگر حضرت آمد، شرمنده نباشیم، بلکه آماده باشیم.